Trong đời sống văn hóa tinh thần của cư dân miền biển, phường Ninh Chử, tỉnh Khánh Hòa (trước đây thuộc tỉnh Ninh Thuận), Lễ hội Cầu ngư tại Lăng Nam Hải từ lâu đã trở thành một sinh hoạt tín ngưỡng dân gian đặc sắc, mang đậm bản sắc văn hóa của cộng đồng ngư dân vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Đây không chỉ là dịp để người dân bày tỏ lòng tôn kính đối với Nam Hải Đại Tướng quân – vị thần hộ mệnh của biển cả, mà còn gửi gắm khát vọng về một năm mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ngay từ những ngày đầu diễn ra lễ hội, không khí tại Lăng Nam Hải trở nên nhộn nhịp với sự tham gia của đông đảo người dân, các bậc cao niên, chủ tàu thuyền, ngư phủ và du khách gần xa. Mở đầu chuỗi hoạt động là Lễ rước Bà, một nghi thức trang trọng nhằm cung nghinh các vị thần linh về dự hội. Đoàn rước với cờ ngũ sắc, trống chiêng, đội nghi lễ cùng những người dân trong trang phục truyền thống tạo nên khung cảnh linh thiêng, rực rỡ sắc màu.

Tiếp đó, là các nghi thức cổ truyền như Lễ Tiên ước và Lễ Khai sắc. Đây là những nghi lễ mang ý nghĩa báo cáo với thần linh, tổ tiên về việc tổ chức lễ hội, đồng thời, công bố các sắc phong, văn tế được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Những nghi thức này thể hiện sự trân trọng đối với các giá trị văn hóa truyền thống và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của cư dân miền biển.

Một trong những nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội là Lễ Thỉnh sanh và Kỵ Tiền hiền. Trong không gian trang nghiêm của lăng thờ, người dân thành kính tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân đã có công khai khẩn vùng đất, lập làng, mở biển và truyền lại nghề nghiệp cho con cháu. Những nén hương thơm được dâng lên không chỉ thể hiện lòng tri ân mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống cha ông.

Khi bình minh vừa ló rạng trên biển Ninh Chử, nghi thức Cúng cửa biển được tiến hành trong sự thành kính của ngư dân. Những lễ vật truyền thống được dâng lên cầu mong thần biển phù hộ cho những chuyến vươn khơi thuận buồm xuôi gió, tránh được thiên tai, sóng dữ. Tiếp đó, Lễ tế Lăng Nam Hải diễn ra long trọng với các bài văn tế cổ, tiếng chiêng trống ngân vang và những nghi thức tế lễ được thực hiện theo đúng phong tục truyền thống của cư dân vạn chài. Đây được xem là phần hồn của lễ hội, thể hiện đức tin sâu sắc của ngư dân đối với vị thần được xem là cứu tinh giữa biển khơi.

Không chỉ mang màu sắc tâm linh, Lễ hội Cầu ngư còn là ngày hội lớn của cộng đồng với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao sôi nổi. Nổi bật nhất là Giải đua thuyền truyền thống trên vùng biển Ninh Chử. Trong tiếng hò reo cổ vũ vang dội của hàng nghìn người dân và du khách, những đội đua đã cống hiến các màn tranh tài quyết liệt, thể hiện sức mạnh, tinh thần đoàn kết và kỹ năng đi biển của ngư dân địa phương. Những mái chèo rẽ sóng không chỉ tạo nên bầu không khí hào hứng mà còn tái hiện hình ảnh lao động cần cù, dũng cảm của người dân vùng biển.

Bên cạnh đó, Chúng ta còn được thưởng thức điệu hò bá trạo dân gian và trò chơi dân gian như đập heo đất, thu hút đông đảo người dân tham gia. Tiếng cười rộn rã hòa cùng tiếng sóng biển tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của cư dân địa phương.

Trải qua nhiều thế hệ, Lễ hội Cầu ngư tại Lăng Nam Hải - Ninh Chử không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của cư dân miền biển. Mỗi nghi thức, mỗi hoạt động trong lễ hội đều chứa đựng những thông điệp nhân văn sâu sắc về lòng biết ơn biển cả, sự tôn kính đối với tổ tiên và khát vọng vươn khơi chinh phục biển lớn.

Trong dòng chảy phát triển của xã hội hiện đại, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ, bảo tồn và phát huy như một biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng biển Ninh Chử. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là điểm nhấn văn hóa hấp dẫn, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương biển xanh, cát trắng, nắng vàng đến với du khách trong và ngoài nước.

THU ĐÔNG